Αμυλοείδωση

Η Αμυλοείδωση είναι μία ασθένεια που οδηγεί στο σχηματισμό πρωτεΐνης σε ζωτικά όργανα, και μπορεί να προκαλέσει βλάβη σε αυτά τα όργανα.

Ο ανθρώπινος οργανισμός σχηματίζει αρκετές πρωτεΐνες που μπορεί να προκαλέσουν Αμυλοείδωση.

Προκειμένου να θεραπεύσουμε έναν ασθενή που έχει Αμυλοείδωση, είναι πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε την συγκεκριμένη πρωτεΐνη που προκάλεσε την ασθένεια.

Oι πιο συνήθεις τύποι πρωτεΐνης που μπορεί να προκαλέσουν Αμυλοείδωση είναι οι εξής:

Amyloid Light chain Amyloidosis / Ήπια Αμυλοείδωση: Στην Ήπια Αμυλοείδωση, ένα κύτταρο στο μυελό των οστών σας, που ονομάζεται «πλασματοκύτταρο» («the plasma cell») επιδρά δραστικά και μη φυσιολογικά στα αντισώματά σας. Τα αντισώματα (γνωστά και ως «ανοσοσφαιρίνες») είναι πρωτεΐνες που φυσιολογικά σας βοηθούν να καταπολεμήσετε τις λοιμώξεις.

Όμως, στην Ήπια Αμυλοείδωη (AL amyloidosis), το πλασματοκύτταρο δεν είναι πια υπό τον φυσιολογικό έλεγχο του ανοσοποιητικού συστήματος. Το πλασματοκύτταρο συνεχίζει να παράγει αντισώματα (που δεν ανταποκρίνονται στην λοίμωξη), και η αντισωματική πρωτεΐνη που παράγεται δεν είναι φυσιολογική.

Το μη ομαλό αλυσιδωτό τμήμα του αντισώματος δεν είναι ικανό να αποβληθεί από τον ανθρώπινο οργανισμό, όπως φυσιολογικά θα έκανε διαμέσου των ούρων, και αντί αυτού, εναποθέτεται στα όργανά σας.

Το σώμα μας παρασκευάζει 2 AL (ήπιες) αλυσιδωτές πρωτεΐνες (chain proteins), την «Κ» («kappa») και την «Λ» («lambda). Και οι δύο μπορούν να προκαλέσουν Αμυλοείδωση, αλλά μπορεί να έχετε μόνο 1 από αυτούς τους ήπιους αλυσιδωτούς τύπους, όχι και τους δύο.

Τα όργανα που συνήθως προσβάλλονται είναι η καρδιά, το νεφρό, το δέρμα, το στομάχι, το λεπτό και παχύ έντερο, τα νεύρα, και το συκώτι. Κάποιες φορές μολύνεται 1 μόνο όργανο και κάποιες άλλες εμπλέκονται και περισσότερα όργανα.

Υπάρχει ένας παρόμοιος τύπος Αμυλοείδωσης που παράγεται από το τμήμα της βαριάς αλυσίδας του αντισώματος, που ονομάζεται «AH Αμυλοείδωση». Η «AL» ή η «AH Αμυλοείδωση» μπορεί να προκληθεί από έναν καρκίνο του πλασματοκυττάρου, ο οποίος ονομάζεται «πολλαπλούν Μυέλωμα» (‘multiple myeloma’).

ATTR (transthyretin) amyloidosis / Αμυλοείδωση της Τρανσθυρετίνης: Η Τρανσθυρετίνη είναι μία πρωτεΐνη που παράγεται από το ήπαρ για να βοηθήσει να μεταφερθούν θυρεοειδείς ορμόνες στο αίμα σας.

Η «Αμυλοείδωση της Τρανσθυρετίνης» έχει δύο μορφές, την οικογενή (κληρονομική) και την (γεροντική) αγρίου τύπου αμυλοείδωση –

Wild Type: Στην κληρονομική μορφή, υπάρχει ένα λάθος στο DNA που δημιουργεί την πρωτεΐνη της Τρανσθυρετίνης. Αυτό το γενετικό λάθος περνά από γενιά σε γενιά και οδηγεί στην υπερβολική παραγωγή της πρωτεΐνης της Τρανσθυρετίνης.

Με την πάροδο του χρόνου, η πρωτεΐνη της Τρανσθυρετίνης εγκαθίσταται (δημιουργείται) στα όργανα και προκαλεί ανεπάρκεια, δυσλειτουργία οργάνου (organ failure). Χρειάζονται πολλές δεκαετίες για να γίνει ορατή η βλάβη του οργάνου.

Αυτή η μορφή της «Αμυλοείδωσης της Τρανσθυρετίνης» μπορεί να επηρεάσει την καρδιά, τα νεύρα και τους νεφρούς.

Στην αγρίου τύπου μορφή, δεν υπάρχει λάθος του DNA στο γονίδιο της Τρανσθυρετίνης. Αντί αυτού, η πρωτεΐνη της Τρανσθυρετίνης από μόνη της γίνεται ανώμαλη και αρχίζει να δημιουργείται στο σώμα κατά την πάροδο των ετών.

Αυτή η μορφή της «Αμυλοείδωσης της Τρανσθυρετίνης» συνήθως επηρεάζει την καρδιά ανδρών ηλικίας περίπου 80 ετών. Το Σύνδρομο Καρπιαίου Σωλήνα Carpal μπορεί να αναπτυχθεί λίγα χρόνια πριν την καρδιακή ανεπάρκεια και μπορεί να αποτελέσει σημαντική ένδειξη (τεκμήριο) στο να γίνει αυτή η διάγνωση.

AA (apo serum amyloid A) amyloidosis /ΑΑ Αμυλοείδωση: Η πρωτεΐνη «Αpo Serum Amyloid A» βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα όταν παρουσιάζεται φλεγμονή (ερεθισμός και οίδημα) στο σώμα.

Αμυλοείδωση μπορεί να προκληθεί όταν υψηλά επίπεδα της πρωτεΐνης αυτής παρατηρούνται για μακρόχρονο διάστημα. Παγκόσμια, αυτός είναι ο πιο συνήθης τύπος Αμυλοείδωσης εξαιτίας της σχέσης του με κληρονομικά περιοδικά πυρετικά σύνδρομα όπως ο Οικογενής Μεσογειακός Πυρετός (Familial Mediterranean Fever).

Άλλες χρόνιες (μακροπρόθεσμες) φλεγμονώδεις καταστάσεις που μπορεί να προκαλέσουν ΑΑ Αμυλοείδωση (AA amyloidosis) είναι η Νόσος του Crohn, η ελκώδης κολίτιδα, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και χρόνιες μολύνσεις. Όργανα που συνήθως μολύνονται περιλαμβάνουν τους νεφρούς και το έντερο.

Kαρδιακή Βλάβη

1. Οίδημα των άκρων ποδιών ή κάτω άκρων
2. Ελλειμματική αναπνοή
3. Ακανόνιστο καρδιακό παλμό (καρδιακή αρρυθμία)
4. Ελαφριά καρηβαρία (ζάλη στο κεφάλι) .

Νεφρική Βλάβη

1. Οίδημα των άκρων ποδιών ή κάτω άκρων
2. Υπέρμετρες φυσαλίδες στα ούρα
3. Μικρότερης συχνότητας ούρηση
4. Διακοπή ύπνου λόγω ανάγκης ούρησης.

Στομαχική ή Εντερική Βλάβη

1. Αίμα από τον ορθό (πρωκτό)
2. Εμετός με αίμα
3. Διάρροια
4. Ελλιπής Διατροφ
5. Φούσκωμα ή υπερβολικά αέρια.

Nευρική Βλάβη

1. Περίεργη αίσθηση στα δάκτυλα χεριών και ποδιών, που μπορεί να διασκορπιστεί σε μπράτσα και πόδια (foot “falls asleep”)
2. Αδυναμία στα μπράτσα ή τα πόδια
3. Ελαφριά ζαλάδα στο κεφάλι όταν στέκεστε όρθιοι/όρθιες
4. Διάρροια ή δυσκοιλιότητα.

Δερματική Βλάβη

1. Μελανιάζετε ή αιμορραγείτε εύκολα
2. Αδύναμα νύχια χεριών και ποδιών
3. Ξαφνική απώλεια μαλλιών
4. Μωβ χρώμα στα βλέφαρα ή γύρω από τα μάτια και άλλες περιοχές όπου διπλώνει το δέρμα
5. Μεγέθυνση της γλώσσας είναι σπάνια, αλλά εάν συμβεί, ο ασθενής πρέπει να υποβληθεί σε εξετάσεις για Αμυλοείδωση.

Υπάρχουν πολλές εξετάσεις προκειμένου να διαγνωστεί η Αμυλοείδωση.

Το πιο χρήσιμο τεστ είναι να κάνετε μία βιοψία του οργάνου που έχει προσβληθεί. Βιοψία είναι η αφαίρεση κυττάρων ή ιστών προς εξέταση.

Για να πραγματοποιηθεί η βιοψία για Αμυλοείδωση, μία βελόνα χρησιμοποιείται για να συγκεντρώσει ιστούς από το νεφρό, το ήπαρ, ή από το μυελό οστό.

Για να κάνετε βιοψία στην καρδιά, ένας μικρός καθετήρας (ένας λεπτός, κοίλος σωλήνας) τοποθετείται μέσα από μία φλέβα στο λαιμό σας και μετά καθοδηγείται στην δεξιά πλευρά της καρδιάς σας.

Μία πολύ μικρή συσκευή παίρνει ένα μικρό τμήμα του μυ της καρδιάς, ο οποίος μετακινείται μέσω της ίδιας φλέβας. Αν και αυτές οι βιοψίες μπορεί να ακούγονται επώδυνες, ο πραγματικός πόνος είναι πολύ μικρός.

Το δείγμα της βιοψίας θα εξεταστεί κάτω από ένα μικροσκόπιο από έναν παθολόγο, που θα κάνει ειδικά τεστ για να αναγνωρίσει ποια ακριβώς πρωτεΐνη προκαλεί την Αμυλοείδωση.

Επιπροσθέτως της βιοψίας, αρκετές άλλες εξετάσεις θα γίνουν για να διερευνηθεί η οργανική βλάβη:

1. Θα γίνουν αιματολογικές εξετάσεις για βλάβες στο νεφρό, την καρδιά και το ήπαρ
2. Ένα ξεχωριστό αιματολογικό δείγμα θα μετρήσει τις ήπιες αλυσίδες στο αίμα σας, για να διαπιστωθεί αν έχετε AL τύπο Αμυλοείδωσης. Όλοι οι ασθενείς με τέτοιο τύπο υποβάλλονται και σε βιοψία μυελού του οστού
3. Μία 24ωρη συλλογή ούρων μπορεί να γίνει στο σπίτι και να παραδοθεί στον Ιατρό για τον έλεγχο νεφρικής βλάβης.

Εξετάσεις για να ελεγχθεί καρδιακή βλάβη περιλαμβάνει ένα Ηλεκτροκαρδιογράφημα (EKG) και ένα Υπερηχογράφημα Καρδιάς (ηχοκαρδιογραφία υπέρηχου – ultrasound of the heart).

H θεραπεία της Αμυλοείδωσης εξαρτάται από το τύπο της πρωτεΐνης που προκαλεί την Αμυλοείδωση.

AL Αμυλοείδωση: Αυτός είναι ο μόνος τύπος Αμυλοείδωσης που θεραπεύεται με χημειοθεραπεία.

Τα πιο γνωστά φάρμακα Χημειοθεραπείας που θεραπεύουν την Αμυλοείδωση είναι τα εξής:

• μελφαλάνη
• κυκλοφωσφαμίδη
• βορτεζομίμπη και
• λεναλιδομίδη.

Στους περισσότερους ασθενείς, 1 ή 2 από αυτά τα φάρμακα συνδυάζονται με μία φαρμακευτική αγωγή από στεροειδή φάρμακα όπως δεξαμεθαζόνη και πρεδνιζόνη.

Αυτά τα φάρμακα λειτουργούν συνδυαστικά για να σκοτώσουν το πλασματοκύτταρο που παράγει την ήπια (ελαφριά) αλυσιδωτή πρωτεΐνη. Κάποιοι ασθενείς θα υποβληθούν σε χημειοθεραπεία υψηλής δόσης με μελφαλάνη και μία μεταμόσχευση ενός αυτόλογου βλαστοκυττάρου (μεταμόσχευση μυελού των οστών γνωστή και ως νωτιαίου μυελού).

Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε τα αιματολογικά επίπεδα σε «Κ» και «Λ» ήπιες αλυσίδες πριν την θεραπεία. Προκειμένου να καθορίσουμε πώς θα ανταποκριθεί ο ασθενής στη θεραπεία, αυτά τα επίπεδα αίματος εξετάζονται κάθε μήνα μετά τη θεραπεία ή μετά από την μεταμόσχευση νωτιαίου μυελού.

Ο σκοπός της θεραπείας είναι να εξομαλύνει την μη φυσιολογική ελεύθερη ήπια αλυσίδα. Τα αιματολογικά επίπεδα των «Κ» και «Λ» ελαφρών αλυσίδων χρησιμοποιούνται επίσης για να ελέγχουμε την ασθένεια. Αναλόγως με την ανταπόκριση του ατόμου στη θεραπεία, ο ασθενής μπορεί να ζήσει πολλά έτη.

ATTR Αμυλοείδωση: Δεν υπάρχει ακόμη καμία κοινή θεραπεία για την ATTR Αμυλοείδωση. Τα φάρμακα που ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν περιλαμβάνουν την δοξυκυκλίνη και διφλουνιζάλη.

Συνήθως χρησιμοποιούνται σε συνδυασμό. Αρκετά φάρμακα έχουν δοκιμαστεί για την θεραπεία της ATTR Αμυλοείδωσης. Καθώς η πρωτεΐνη της Τρανσθυρετίνης παράγεται στο ήπαρ, η μεταμόσχευση ήπατος είναι μία πιθανή θεραπεία για την ATTR Αμυλοείδωση.

AA Αμυλοείδωση: Για την AA Αμυλοείδωση εξαιτίας του Οικογενούς Μεσογειακού Πυρετού, κολχικίνη είναι πολύ αποτελεσματική. Αυτό το φάρμακο μειώνει τα πυρετικά συμπτώματα που σχετίζονται με τον Οικογενή Μεσογειακό Πυρετό και μπορεί να εξουδετερώσει την AA Αμυλοείδωση που προκαλείται από αυτή την ασθένεια.

Για άλλες δυσλειτουργίες, η θεραπεία στοχεύει στην ασθένεια που προκαλεί την Αμυλοείδωση. Υπάρχουν πολλές καλές θεραπευτικές επιλογές που είναι κατάλληλες για την Νόσο του Crohn, την ελκώδη κολίτιδα και την ρευματοειδή αρθρίτιδα και μπορούν επίσης θα θεραπεύσουν την AA Αμυλοείδωση.