Ακράτεια κοπράνων

Η ακράτεια κοπράνων – που ονομάζεται και ακράτεια – είναι ο όρος που χρησιμοποιείται όταν οι κενώσεις του εντέρου δεν μπορούν να ελεγχθούν.

Τα κόπρανα (περιττώματα/απόβλητα) διαρρέουν έξω από το ορθό σε ανεπιθύμητους χρόνους – όχι στα προγραμματισμένα διαλείμματα στο μπάνιο. Αυτή η διαρροή γίνεται με ή χωρίς τη γνώση σας.

Η ακράτεια των κοπράνων συμβαίνει συχνότερα στις γυναίκες απ’ ό, τι στους άνδρες και συμβαίνει συχνά και στους ηλικιωμένους. Ο όρος «Ακράτεια κοπράνων» χρησιμοποιείται όταν συμβεί κάποια από αυτές τις καταστάσεις:

• Τα κόπρανα διαρρέουν όταν διέρχεται αέριο
• Τα κόπρανα διαρρέει εξαιτίας της σωματικής άσκησης / καθημερινού μόχθου
• Το άτομο μπορεί να ‘νιώθει σαν να πρέπει να πάει στο μπάνιο’ και να μην μπορεί να φτάσει στο μπάνιο εγκαίρως
• Κόπρανα εμφανίζονται στο εσώρουχο μετά από μια κανονική κίνηση του εντέρου
• Υπάρχει πλήρης απώλεια ελέγχου του εντέρου

Αρκετοί παράγοντες επηρεάζουν την ακράτεια κοπράνων ή την ικανότητα ελέγχου της κίνησης του εντέρου:

• Οι μύες του ορθού και του πρωκτού (τα τελευταία δύο τμήματα των εντέρων) πρέπει να λειτουργούν σωστά.
• Το ορθό θα πρέπει να μπορεί να διαταθεί για να κρατήσει τα κόπρανα. Πρέπει να υπάρχει μια ‘αισθητικότητα του ορθού’ για να προειδοποιεί για την ανάγκη κίνησης των εντέρων. Όταν το ορθό λειτουργεί σωστά, αυτό σημαίνει ότι ένα άτομο έχει την αίσθηση ότι είναι ώρα να πάει στο μπάνιο.
• Οι πρωκτικοί μύες (σφιγκτήρες) πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να υποχρεώσουν πρωκτικό κλείσιμο. Εάν αυτοί οι μύες δεν λειτουργούν σωστά, τα κόπρανα μπορούν να εγκαταλείψουν το σώμα απροσδόκητα.
• Το άτομο στερείται τις σωματικές και πνευματικές ικανότητες να ‘αναγνωρίσει το σινιάλο’ ότι είναι ώρα να πάει στο μπάνιο για να κενώσει το έντερο, ή δεν έχει τη φυσική ταχύτητα να φτάσει στο μπάνιο.
• Τα απόβλητα είναι πολύ υγρά ή εκρήγνυνται ή και τα δύο.

Εάν κάποια από αυτές τις σωματικές λειτουργίες δεν λειτουργούν σωστά, μπορεί να εμφανιστεί ακράτεια κοπράνων.

• Συχνή Διάρροια ή Δυσκοιλιότητα. Αυτές οι καταστάσεις προκαλούν την αποδυνάμωση των μυών του ορθού και του πρωκτού. Όταν οι μυς αυτοί αποδυναμωθούν, η ικανότητα συγκράτησης των κοπράνων μέσα στο σώμα εξασθενεί επίσης.
• Μυϊκή Βλάβη. Μυϊκή βλάβη μπορεί να συμβεί κατά τη διάρκεια ενός δύσκολου κολπικού τοκετού, όταν οι γιατροί πρέπει να χρησιμοποιήσουν χειρουργικές τσιμπίδες (εμβρυουλκούς) ή να κάνουν μια μικρή τομή (γνωστή και ως περινεοτομία) για να κάνουν μεγαλύτερο άνοιγμα. Μυϊκή βλάβη μπορεί επίσης να προκύψει από πρωκτική ή ορθική χειρουργική επέμβαση.
• Μεγαλύτερη Ηλικία. Οι μύες στο ορθό και στον πρωκτό αποδυναμώνουν φυσιολογικά με το πέρασμα των χρόνων. Άλλες κοντινές δομές στην περιοχή της λεκάνης επίσης χαλαρώνουν με την ηλικία. Αυτό προσθέτει στη γενική αδυναμία που παρατηρείται σε αυτή την περιοχή του σώματος, οδηγώντας σε προβλήματα που σχετίζονται με τον έλεγχο των κοπράνων. Τα χαλαρά κόπρανα είναι πιο δύσκολο να ελεγχθούν από τα στερεά κόπρανα. Όταν ένα μεγάλο ποσό χαλαρών κοπράνων φθάνει γρήγορα στο ορθό, μπορεί να μην υπάρχει αρκετή προειδοποίηση για να φτάσετε στο μπάνιο εγκαίρως.
• Βλάβη στα Νεύρα. Εάν τα νεύρα που ελέγχουν την ικανότητα του ορθού και των πρωκτικών μυών να συσπαστούν είναι κατεστραμμένα, μπορεί να προκύψει ακράτεια. Τα νεύρα που ελέγχουν την ‘αισθητικότητα του ορθού’ μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε ακράτεια αν είναι κατεστραμμένα. Η καταστροφή των νεύρων οφείλεται σε δυσκολία στον κόλπο, σε πρωκτική χειρουργική επέμβαση, σε δυσκοιλιότητα (που προκαλεί συχνές και σοβαρές επίπονες προσπάθειες) ή στην παρουσία ορισμένων καταστάσεων υγείας (π.χ. διαβήτης, πολλαπλή σκλήρυνση, εγκεφαλικό επεισόδιο, όγκος του νωτιαίου μυελού).
• Αδυναμία του Ορθού να διαταθεί. Εάν οι μύες του ορθού δεν είναι τόσο ελαστικοί όσο πρέπει, τότε μπορεί να διαρρεύσουν περιττά κόπρανα που έχουν συσσωρευτεί. Φλεγμονώδης νόσος του εντέρου (όπως η νόσος του Crohn) μπορεί επίσης να επηρεάσει την ικανότητα του ορθού να διαταθεί. Οι ουλές που προκύπτουν από χειρουργική επέμβαση και ακτινοθεραπεία, μπορούν επίσης να σκληρύνουν τους μυς του ορθού.
• Άλλες ιατρικές καταστάσεις. Ορισμένες ιατρικές παθήσεις, όπως η πρόπτωση του ορθού (το ορθό πέφτει στον πρωκτό) ή η ορθοκήλη (το ορθό πιέζει στον κόλπο), ή η χρόνια δυσκοιλιότητα, όπου διαρρέουν κόπρανα γύρω από μια μεγάλη σφαίρα περιττωμάτων, μπορεί να οδηγήσει σε ακράτεια κοπράνων.
• Άλλες αιτίες. Η κατάχρηση καθαρτικών, οι θεραπείες ακτινοβολίας, ορισμένες νευρολογικές παθήσεις και τα συγγενή (κληρονομικά) ελαττώματα, η φλεγμονή (φούσκωμα) και η φλεγμονώδης νόσος του εντέρου, μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα ελέγχου των κοπράνων.

Η κατάστασή σας θα αξιολογηθεί από έναν γαστρεντερολόγο ή / και από έναν χειρουργό που έχει εκπαιδευτεί για να σας βοηθήσει. Ο Ιατρός σας θα σας κάνει ερωτήσεις σχετικά με την κατάστασή σας και, στη συνέχεια, θα εκτελέσει μια φυσική εξέταση και μια εξέταση από το ορθό.

Μην αισθάνεστε ντροπή να μιλήσετε με το Ιατρό σας. Ο Ιατρός σας καταλαβαίνει ότι μπορεί να μην είστε άνετοι/ες να μιλήσετε για αυτό το πρόβλημα.

Μπορούν να γίνουν οι ακόλουθες εξετάσεις για τη διάγνωση της ακράτειας κοπράνων:

• Πρωκτική Μανομετρία – Αυτή η εξέταση μελετά την αντοχή των πρωκτικών μυών του σφιγκτήρα. Για τη μέτρηση της στενότητας του σφιγκτήρα χρησιμοποιείται ένας κοντός, λεπτός σωλήνας, που εισάγεται στον πρωκτό και στο ορθό.
• Eνδαυλικό διορθικό Υπερηχογράφημα ή Πρωκτικό Υπερηχογράφημα – Αυτή η εξέταση βοηθά στην αξιολόγηση του σχήματος και της δομής των μυών του πρωκτού σφιγκτήρα και του περιβάλλοντος ιστού. Σε αυτή την εξέταση, ένας μικρός καθετήρας εισάγεται στον πρωκτό και στον ορθό για να τραβήξει εικόνες των σφιγκτήρων.
• Πρωκτική Ηλεκτρομυογραφία (EMG) – Αυτή η εξέταση καθορίζει εάν η νευρική βλάβη είναι ο λόγος για τον οποίο οι πρωκτικοί σφιγκτήρες δεν λειτουργούν σωστά. Εξετάζει επίσης το συντονισμό μεταξύ του ορθού και των πρωκτικών μυών.
• Ευέλικτη Σιγμοειδοσκόπηση ή Πρωκτο-Σιγμοειδοσκόπηση – Η εξέταση αυτή αξιολογεί το άκρο του παχέως εντέρου ή του κόλον, ερευνώντας για τυχόν ανωμαλίες (όπως φλεγμονή, όγκο ή ουλώδη ιστό ) που μπορεί να προκαλέσουν ακράτεια κοπράνων. Για να εκτελεστεί αυτή η εξέταση, ένας λεπτός σωλήνας με μια κάμερα προσαρτημένη στο άκρο του, εισάγεται στο ορθό μέχρι το σιγμοειδές κόλον. Αυτό επιτρέπει την προβολή της επένδυσης του εντέρου.
• Αφοδευσιογράφημα (Defecography) – Η εξέταση αυτή γίνεται σε ένα Τμήμα Ακτινολογίας. Σε αυτή την εξέταση, λαμβάνεται ένα βίντεο ακτίνων-Χ που δείχνει πόσο καλά λειτουργεί το ορθό. Το βίντεο δείχνει πόσα κόπρανα μπορεί να κρατήσει το ορθό, πόσο καλά τα συγκρατεί και πόσο αποτελεσματικά τα απελευθερώνει. Για να πραγματοποιηθεί το βίντεο ακτίνων Χ για αυτό το τεστ, μικρή ποσότητα υγρού βάριου εκχέεται στο κόλον και το ορθό (μέσω ενός σωλήνα που εισάγεται στο ορθό).
• Μαγνητική τομογραφία (MRI) – Η εξέταση αυτή γίνεται στο Τμήμα Ακτινολογίας. Μερικές φορές χρησιμοποιείται για την αξιολόγηση των πυελικών οργάνων.

Ανάλογα με την αιτία της ακράτειας των κοπράνων, η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει μία ή περισσότερες από αυτές τις προσεγγίσεις: Διαιτητικές αλλαγές, εκπαίδευση εντέρων (biofeedback), φάρμακευτική αγωγή ή χειρουργική επέμβαση.

Επιλογές Ιατρικών Θεραπειών:

• Διατροφικές Συμβουλές: Ο στόχος των διαιτητικών αλλαγών είναι να αποφευχθούν τρόφιμα που μπορεί να προκαλέσουν χαλαρά κόπρανα, όπως: καφεΐνη, αλκοόλ, μερικοί χυμοί φρούτων, δαμάσκηνα, φασόλια, λαχανικά της οικογένειας του λάχανου, πικάντικα τρόφιμα, γαλακτοκομικά προϊόντα, κρέατα που έχουν υποστεί επεξεργασία ή καπνιστά και τεχνητά γλυκαντικά. Άλλα τρόφιμα όμως, συμβάλλουν στην πάχυνση των κοπράνων, γεγονός που μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο των κοπράνων. Αυτά τα τρόφιμα περιλαμβάνουν: Mπανάνες, σάλτσα μήλου, φυστικοβούτυρο, ζυμαρικά, πατάτες και τυρί.
• Βιοανάδραση – Εκπαίδευση Εντέρων: Υπάρχουν δύο τύποι εκπαίδευσης εντέρων. Ο στόχος του πρώτου τύπου είναι να αναπτυχθεί ένα μοτίβο ‘επίσκεψης στο μπάνιο’. Ρυθμίζοντας μια ρουτίνα επίσκεψης στο μπάνιο, οι ασθενείς μπορούν να αποκτήσουν μεγαλύτερο έλεγχο στις κινήσεις του εντέρου τους. Η λήψη ενός καθημερινού κλύσματος σε συνεπείς χρόνους θα βοηθήσει στην απομάκρυνση των κοπράνων και θα μειώσει τα επεισόδια της ακράτειας κοπράνων. Μην χρησιμοποιείτε κλύσμα χωρίς να συμβουλευτείτε πρώτα τον Ιατρό σας. Ο στόχος του δεύτερου τύπου εκπαίδευσης εντέρων, είναι να μάθουν ορισμένες ασκήσεις που μπορούν να δυναμώσουν τους μυς γύρω από τον πρωκτό. Ένας εκπαιδευμένος θεραπευτής θα σας διδάξει πώς να εντοπίσετε τους σωστούς μύες και να εκτελέσετε τις ασκήσεις. Αυτή η διαδικασία ονομάζεται βιοανάδραση (biofeedback).
• Φάρμακευτική αγωγή: Τα φάρμακα που συνήθως συνταγογραφούνται περιλαμβάνουν φάρμακα κατά της διάρροιας και συμπληρώματα ινών. Αυτά τα φάρμακα μειώνουν την κίνηση των κοπράνων μέσω του εντέρου και σταθεροποιούν τα κόπρανα. Μην χρησιμοποιείτε φάρμακα χωρίς ιατρική συνταγή χωρίς να συμβουλευτείτε πρώτα τον Ιατρό σας.
• Προστασία του Δέρματος: Δεδομένου ότι η διαρροή κοπράνων οδηγεί στον πρωκτικό ερεθισμό του δέρματος, οι κρέμες προστασίας από την υγρασία – όπως αυτές που χρησιμοποιούνται για το εξάνθημα της πάνας του μωρού – χρησιμοποιούνται για την προστασία του δέρματος. Αυτά τα προϊόντα μπορούν να χρησιμοποιηθούν επ’ αόριστον. Όπως είναι απαραίτητο, οι πάνες για ενήλικες είναι ένα άλλο θέμα. Τέλος, χαλαρά ρούχα και βαμβακερά εσώρουχα μπορούν να βοηθήσουν στην παροχή άνεσης. Μην χρησιμοποιείτε φάρμακα άνευ ιατρικής συνταγής για την ακράτεια χωρίς να συμβουλευτείτε πρώτα τον Ιατρό σας.

• Η Σφιγκτηροπλαστική, ή η Επανόρθωση της Επικάλυψης του Σφιγκτήρα, συρράβει τους τραυματισμένους μυς του σφιγκτήρα του πρωκτού. Ο πρωκτικός μυς του σφιγκτήρα αλληλεπικαλύπτεται και τα ράμματα χρησιμοποιούνται για να ασφαλίσουν το μυ και στις δύο πλευρές. Η επικάλυψη και η στενότητα του μυελού του σφιγκτήρα οδηγεί σε μικρότερο πρωκτικό άνοιγμα.
• Η επέμβαση ACE είναι ενίοτε κατάλληλη για ασθενείς με ακράτεια κοπράνων. Σε αυτή τη διαδικασία, ο χειρουργός δημιουργεί ένα μικρό μονοπάτι από το δέρμα στην κοιλιακή χώρα προς το έντερο. Ένας μικρός σωλήνας εισάγεται και μέσω αυτού δίνεται ένα καθημερινό κλύσμα / έκπλυση για να καθαριστεί το έντερο από τα κόπρανα (βλ. Εικόνα 2).
• Ο Tεχνητός Σφιγκτήρας του Εντέρου (ΑΒS – Artificial Bowel Sphincter). Περιλαμβάνει την εμφύτευση μιας τεχνητής συσκευής (prosthesis/πρόσθεση) γύρω από τον πρωκτό. Αυτή η συσκευή έχει σχεδιαστεί για να μιμείται τον φυσιολογικό πρωκτικό μυ.
• Διέγερση του Ιερού Νεύρου (Sacral nerve stimulation). Η θεραπεία Διέγερσης του Ιερού Νεύρου χρησιμοποιεί μια μικρή συσκευή (έναν νευροδιαβιβαστή) που εμφυτεύεται κάτω από το δέρμα στην περιοχή του άνω μέρους του γλουτού. Η συσκευή στέλνει ήπιες ηλεκτρικές δονήσεις μέσω μίας διόδου που βρίσκεται κοντά σε ένα νεύρο το οποίο βρίσκεται στο κάτω μέρος της πλάτης (το ιερό νεύρο), το οποίο επηρεάζει την ουροδόχο κύστη, τον σφιγκτήρα και τους μυς του πυελικού εδάφους.
• Κολοστομία. Σε αυτή τη επέμβαση, δημιουργείται ένα άνοιγμα στην κοιλία, μέσω του οποίου το κόλον μεταφέρεται στην επιφάνεια του δέρματος. Το απόβλητο συλλέγεται σε ειδική θήκη (σάκο) που συνδέεται με την κοιλιά γύρω από το άνοιγμα. Αυτή η διαδικασία συνήθως λαμβάνεται υπόψη όταν όλες οι άλλες επιλογές θεραπείας έχουν αποτύχει.